Terapia moderne në diabetin mellitus tip 2 – çfarë duhet të dini?

Diabeti mellitus bën pjesë në grupin e sëmundjeve metabolike që karakterizohen nga hiperglicemia, e cila rezulton nga çrregullimi i sekretimit të insulinës, veprimit të insulinës ose të dyjave. Hiperglicemia kronike në diabet lidhet me dëmtim afatgjatë, disfunksion dhe dështim të organeve të ndryshme, veçanërisht të sistemit okular, veshkave, sistemit nervor, zemrës dhe enëve të gjakut. (1)

Komplikimet afatgjata të diabetit përfshijnë retinopatinë me humbje të mundshme të shikimit; nefropatinë që çon në insuficiencë renale; neuropatinë periferike me rrezik për ulçera trofike të këmbës, amputim dhe artropati Charcot të këmbës; si dhe neuropatinë autonome që shkakton simptoma gastrointestinale, genitourinare dhe kardiovaskulare, si dhe disfunksion seksual. (1)

Diabeti mellitus tip 2 zhvillohet për shkak të humbjes progresive të sekretimit adekuat të insulinës nga qelizat β në kushtet e rezistencës ndaj insulinës në indet periferike. (1)

Terapia orale antihiperglicemike përbëhet nga disa grupe, në varësi të mekanizmit të veprimit: (3,4)

1. Biguanide (metformin)

2. Sulfonilurea (glipizide, glyburide, gliclazide, glimepiride)

3. Tiazolidinedione (pioglitazone, rosiglitazone)

4. Glinide (repaglinide, nateglinide)

5. Inhibitorë të α-glukozidazës (acarbose, miglitol, voglibose)

6. Inhibitorë të DPP-4 (sitagliptin, saxagliptin, vildagliptin, linagliptin, alogliptin)

7. Inhibitorë të SGLT2 (dapagliflozin, canagliflozin)

Mekanizmi i veprimit

1. Biguanidet – zakonisht linja e parë e trajtimit të diabetit. Janë inhibitorë të prodhimit hepatik të glukozës. Metformina përmirëson ndjeshmërinë ndaj insulinës dhe jepet menjëherë pas diagnostikimit kur ekziston rezistencë ndaj insulinës dhe rezervat endogjene janë ende të mjaftueshme.

2. Sulfonilureat – sekretagoge që stimulojnë sekretimin endogjen të insulinës. Përfaqësues janë gliclazide, glimepiride, glibenclamide dhe glipizide.

3. Tiazolidinedionet – sensibilizues të insulinës. Veprojnë përmes aktivizimit të receptorit PPAR-γ duke rritur ndjeshmërinë ndaj insulinës dhe marrjen periferike të glukozës, si dhe duke rritur nivelin e adiponektinës dhe oksidimin e acideve yndyrore.

4. Glinidet

Repaglinide – derivat me veprim të shkurtër që ul nivelin e glukozës në gjak përmes stimulimit të lirimit të insulinës nga pankreasi.
Nateglinide – veprimi varet nga prania e qelizave beta funksionale. Nuk stimulojnë lirimin e insulinës në mungesë të glukozës. Potencojnë efektin e glukozës në kanalin e kaliumit të ndjeshëm ndaj ATP-së dhe kanë ndikim minimal ndërmjet vakteve. Efektet vaskulare nuk janë studiuar mjaftueshëm. (5)

5. Inhibitorët e α-glukozidazës – reduktojnë absorbimin e karbohidrateve në zorrën e hollë dhe ulin rritjen e glukozës pas vakteve.

6. Inhibitorët e DPP-4 – zgjasin veprimin e hormonit GLP-1 duke parandaluar degradimin e tij dhe stimulojnë sekretimin e insulinës në mënyrë të varur nga glukoza.

7. Inhibitorët e SGLT2 – pengojnë reabsorbimin renal të glukozës dhe rrisin eliminimin e saj përmes urinës. Kanë treguar siguri dhe përfitim kardiovaskular.

Terapia orale duhet të administrohet me kujdes në rast të dëmtimit renal ose hepatik dhe doza duhet të rregullohet ose ndërpritet në rast të insuficiencës akute.

Kombinimi i barnave orale antidiabetike

Table 1- adapted from reference number. 5

References:

1. Report of the Expert Committee on the Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus

The Expert Committee on the Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus.Diabetes Care. 2000;23(1s), достапно на: https://www.medscape.com/viewarticle/412642_2?form=fpf, последно пристапено на: 22.01.2024

2. Davies, M.J., Aroda, V.R., Collins, B.S. et al.Management of hyperglycaemia in type 2 diabetes, 2022. A consensus report by the American Diabetes Association (ADA) and the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Diabetologia65, 1925–1966 (2022). Достапно на: https://doi.org/10.1007/s00125-022-05787-2, последно пристапено на 01.11.2023
3. 3. Ganesan K, Rana MBM, Sultan S. Oral Hypoglycemic Medications. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov /books/NBK482386/ Последно пристапено на 01.11.2023.