Kanceri Kolorektal – Një Sëmundje e Qetë që Mund të Parandalojë
Muaji Mars, që nga viti 2000, është shpallur në mbarë botën si muaji për rritjen e ndërgjegjësimit për kancerin kolorektal.
Kanceri kolorektal është një nga sëmundjet malinje më të zakonshme në botën moderne. Në botë, ai është kanceri i tretë më i zakonshëm, por në të njëjtën kohë është kanceri më i zakonshëm tek njerëzit nën 50 vjeç. Në Maqedoni, numri i rasteve të sapodiagnostikuara rritet çdo vit, me tendencë të shfaqjes më të shpeshtë tek popullata më e re. Rreth 500 persona vdesin çdo vit në vendin tonë nga kjo sëmundje. Ai renditet i dyti si shkaku i vdekjes nga sëmundjet malinje tek të dy gjinitë. Shumica e pacientëve të saporegistruar diagnostikohen në fazën metastatike të avancuar të sëmundjes. Prandaj, është shumë e rëndësishme të rritet ndërgjegjësimi për ekzistencën e këtij kanceri dhe rëndësinë e ekzaminimeve parandaluese. Edhe pse statistikat tregojnë një përhapje të lartë, ka lajme të mira: ky është një nga kancere më të rralla që, në shumë raste, mund të zbulohet herët dhe madje të parandalohet.
Kanceri kolorektal i referohet kancerit që buron nga zorra e trashë. Pavarësisht nga shkaqet e ndryshme të shfaqjes, besohet se baza e zhvillimit të tij janë polipet. Ajo që e bën këtë sëmundje veçanërisht të rrezikshme është fakti që shpesh zhvillohet pa simptoma të qarta. Prandaj, ekzaminimet e rregullta parandaluese luajnë një rol kyç në zbulimin e hershëm dhe trajtimin e suksesshëm.
Faktorët që ndikojnë në zhvillimin e kancerit kolorektal
Faktorët që ndikojnë në shfaqjen e kancerit kolorektal përfshijnë:
Dieta – Kanceri kolorektal konsiderohet si një sëmundje e njerëzve që jetojnë në zona urbane. Arsyeja është konsumi i mishit të kuq, i cili çon në një rritje të tepërt të baktereve anaerobe që ndikojnë në shanset për zhvillimin e kancerit kolorektal. Një tjetër arsye për rritjen e këtij kanceri në popullatat urbane është zvogëlimi i konsumit të fibrave bimore.
Faktorët trashëgimorë dhe polipoza – Rreth 25% e pacientëve kanë një të afërm që ka pasur këtë kancer. Rreziku rritet edhe tek individët me polipoza trashëgimore, përfshirë: polipoza adenomatoze familjare (gjendje me shumë polipe adenomatoze përgjatë kolonit), sindromi Gardner (adenoma përgjatë zorrës së hollë dhe të trashë e shoqëruar me fibroma, lipoma dhe osteoma), sindromi Peutz-Jegher (shumë polipe në stomak, zorrën e hollë dhe të trashë, të shoqëruara me pigmentime në lëkurë dhe rrezik për kancer ovarian, të gjirit dhe pankreatik).
Sëmundjet inflamatore të zorrëve – përfshirë kolitin ulçeroz dhe sëmundjen Crohn
Polipet
Megjithëse ekzistojnë shumë arsye që ndikojnë në shfaqjen e këtij kanceri, besohet se kanceri kolorektal zhvillohet mbi bazën e polipeve.
Nga një polip i vogël deri te një sëmundje serioze
Kanceri kolorektal zakonisht fillon si një ndryshim benign i vogël në mukozën e zorrës së trashë, i njohur si polip. Polipet janë rritje të mukozës intestinale që zakonisht nuk shkaktojnë simptoma. Ndërsa shumë prej tyre janë të padëmshme, disa lloje – veçanërisht polipet adenomatoze – me kalimin e kohës mund të transformohen në tumor malinj.
Kalimi i një polipi në kancer kërkon rreth 5–10 vjet. Zhvillimi i polipit nuk jep simptoma. Për këtë arsye, mjekësia moderne ka mundësinë ta ndërpresë këtë proces në fazën e hershme, duke zbuluar dhe hequr polipet para se të zhvillohet kanceri. Skri-ningu është zhvilluar për të diagnostikuar dhe hequr polipet në kohë.
Kur shfaqen simptomat
Në fazat e hershme, kanceri kolorektal shpesh nuk shkakton asnjë shqetësim. Kur shfaqen simptomat, ato mund të jenë të ndryshme dhe jo specifike. Simptomat më të zakonshme përfshijnë:
Prania e gjakut në jashtëqitje
Ndryshime në zakonet e zorrëve
Konstipacion ose diarre që zgjat për një kohë të gjatë
Ndjenja e zbrazjes jo të plotë të zorrëve
Dhimbje ose shqetësim në bark
Dobësi e paqartë ose anemi
Humbje peshe
Është e rëndësishme të theksohet se prania e gjakut në jashtëqitje nuk do të thotë automatikisht kancer kolorektal. Gjak mund të jetë simptomë e hemorroideve, fisurave, sëmundjeve inflamatore të zorrëve ose anomalive vaskulare. Megjithatë, prania e gjakut kërkon konsultë mjekësore.
Kush ka rrezik më të lartë?
Disa faktorë rrisin rrezikun për zhvillimin e kancerit kolorektal:
Mbi 50 vjeç
Histori familjare e kancerit kolorektal
Prania e polipeve në zorrën e trashë
Sëmundje inflamatore të zorrëve
Dietë e pasur me mish të kuq dhe të përpunuar
Obesitet dhe mungesë aktiviteti fizik
Pirja e duhanit dhe konsum i tepruar i alkoolit
Një mënyrë jetese e shëndetshme mund të zvogëlojë ndjeshëm rrezikun, veçanërisht në lidhje me dietën dhe aktivitetin fizik.
Skri-ningu shpëton jetë
Një nga hapat më të rëndësishëm në luftën kundër kësaj sëmundjeje është skri-ningu. Skri-ningu është ekzaminim parandalues për të zbuluar ndryshime tek individët pa simptoma, me qëllim diagnostikimin e hershëm dhe rritjen e normës së shërimit kirurgjikal.
Çfarë e bën këtë sëmundje veçanërisht të rrezikshme është fakti që shpesh zhvillohet pa simptoma të qarta. Prandaj, ekzaminimet e rregullta parandaluese luajnë rol kyç në zbulimin e hershëm dhe trajtimin e suksesshëm.
Metodat e përdorura për skri-ning:
Fecal Occult Blood Test (FOB test) – test për gjak të fshehur në jashtëqitje, i cili zbulon sasi të vogla gjaku që nuk duken me sy të lirë. Bëhet pas moshës 45 vjeç dhe përsëritet çdo 1–3 vjet. Nëse është pozitiv, pacienti duhet t’i drejtohet kolonoskopisë.
Fecal Immunochemical Test (FIT) – test që zbulon hemoglobinën njerëzore në jashtëqitje. Më i ndjeshëm se FOB.
Kolonoskopi – standardi i artë – lejon të shihet brendësia e zorrës së trashë. Këshillohet të fillohet pas moshës 50 vjeç dhe përsëritet çdo dhjetë vjet. Polipet mund të hiqen menjëherë, duke parandaluar zhvillimin e kancerit.
Kolonoskopi virtuale – kryhet me ndihmën e CT. Nëse gjendet një ndryshim, pacienti dërgohet për kolonoskopi. Bëhet çdo pesë vjet.
Sigmoidoskopi rigide – shqyrton vetëm pjesën e poshtme të zorrës së trashë.
DNA Stool Test – përdoret në jashtëqitje për të zbuluar mutacione të ADN-së së qelizave tumorale, metilimin e parregullt të gjeneve dhe gjak të fshehur.
Parandalimi fillon me zakonet e përditshme
Përveç ekzaminimeve mjekësore të rregullta, mënyra e jetesës ka një rol të rëndësishëm. Ekspertët rekomandojnë se rreziku i kancerit kolorektal mund të zvogëlohet duke:
Rritur konsumimin e frutave, perimeve dhe fibrave bimore
Aktivitet fizik të rregullt
Mbajtjen e peshës trupore të shëndetshme
Kufizimin e mishit të kuq dhe të përpunuar
Shmangien e duhanit
Konsum të moderuar të alkoolit
Këto ndryshime të thjeshta në jetën e përditshme mund të kenë ndikim të konsiderueshëm pozitiv në shëndet.
Fazat e zhvillimit të kancerit kolorektal
Fuqia e zbulimit të hershëm
Kur kanceri kolorektal zbulohet në fazën e hershme, shanset për trajtim të suksesshëm janë shumë të larta. Sa më herët të zbulohet kanceri, aq më të mira janë shanset për trajtim. Falë mjekësisë moderne, shumë pacientë sot diagnostikohen dhe trajtohen në kohë. Përparimet në teknikat kirurgjikale, ilaçe të reja citostatikë dhe terapia me rrezatim mundësojnë trajtim efektiv dhe cilësi të mirë të jetës pas trajtimit të kancerit kolorektal.
Prandaj, ndërgjegjësimi i popullatës është shumë i rëndësishëm. Ekzaminimi i rregullt parandalues nuk është vetëm një rekomandim mjekësor – është një investim në shëndetin dhe jetën tuaj.
Pse është i rëndësishëm parandalimi
Kanceri kolorektal shpesh zhvillohet në heshtje, por zbulimi i hershëm mund të bëjë një ndryshim të madh. Me kombinim të zakoneve të shëndetshme dhe ekzaminimeve parandaluese në kohë, është e mundur jo vetëm të zbulohet sëmundja herët, por në shumë raste edhe të parandalohet plotësisht. Ndonjëherë, një ekzaminim i bërë në kohë mund të shpëtojë një jetë.
Dr. Vladimir Mihajlovski
Specialist i kirurgjisë abdominale