Современата терапија кај дијабетес мелитус тип 2 – што треба да знаете?

Дијабетес мелитус спаѓа во групата на метаболни болести кои се карактеризираат со хипергликемија што произлегува од нарушена инсулинска секреција, дејството на инсулинот или и двете. Хроничната хипергликемија кај дијабетес е поврзана со долгорочно оштетување, дисфункција и откажување на различни органи, особено кај окуларниот систем, бубрезите, нервниот систем, срцето и крвните садови. (1)

Долгорочните компликации на дијабетес вклучуваат ретинопатија со потенцијално губење на видот; нефропатија што доведува до ренална инсуфициенција; периферна невропатија со ризик од трофични улкуси на стапалото, ампутација и Charcot артропатија и стопало; како и автономна невропатија која предизвикува гастроинтестинални, генитоуринарни и кардиоваскуларни симптоми и сексуална дисфункција. (1)

Дијабетес мелитус тип 2 настанува поради несоодветно и прогресивно губење на адекватна β-клеточна инсулинска секреција во услови на инсулинска резистенција на периферните ткива. (1)

Оралната антихипергликемична терапија се состои од неколку групи, во зависност од механизмот на дејствување и тоа: (3,4)

1. Бигваниди (metformin)
2. Сулфонилуреа (glipizide, glyburide, gliclazide, glimepiride)
3. Тиазолидиндиони (pioglitazone, rosiglitazone)
4. Глиниди (repaglinide, nateglinide)
5. α-Glucosidase inhibitor (acarbose, miglitol, voglibose)
6. DPP-4 инхибитори (sitagliptin, saxagliptin, vildagliptin, linagliptin, alogliptin)
7. SGLT2 инхибитори (dapagliflozin, canagliflozin)

Механизам на дејствување

1. Бигваниди – најчесто прва линија на избор при лекување на дијабетесот. Тие се инхибитори на хепаталната глукозна продукција. Претставник е метформинот бидејќи ја подобрува инсулинската сензитивност. Се дава веднаш по дијагноза на дијабетесот кога постои инсулинска резистенција, а ендогените резерви  на инсулин може да се се уште доволни.
2. Сулфонил уреа – секретагози, односно стимулатори на ендогенатa инсулинска секреција. Претставници на оваа група се гликлазид, глимепирид, глибенкламид и глипизид.
3. Тиазолидиндиони – инсулински сензитајзери. Делуваат преку активација на нуклеарниот рецептор пероксизом пролифератор активиран рецептор гама (peroxisome proliferator-activated receptor (PPAR PPAR-γ), кој ја зголемува чувствителноста на инсулин и резултира со периферно навлегување на гликоза и го зголемува нивото на адипонектин, секреција на цитокин од масно ткиво при што се зголемува не само бројот на инсулински чувствителни адипоцити туку се и стумулира оксидација на масни киселини.
4. Глиниди –

Repaglinide – краткодејствувачки деривати на phenlalanine, репаглинидот, акутно го намалува нивото на гликозата, во крвта преку стимулација на ослободување на инсулин од панкреасот.

Nateglinide – нивната активност е зависна од присуството на фукнционалните бета клетки во панкреасот. Немаат улога за ослободувањето на инсулин во отсуство на гликоза. Имено потенцираат ефект на екстрацелуларна гликоза, на калимуовиот канал чувствителен за АТП и има мало влијание на нивото на инсулин меѓу оброците. Не се проучени ефектите врз васкуларните дијабетични промени. (5)

5. α-Glucosidase inhibitor – ја инхибираат апсорпцијата на јаглени хидрати од тенкото црево. Тие конкурентно ги инхибираат ензимите кои ги претвораат сложените неапсорбирачки јаглехидрати во едноставни јаглехидрати што се апсорбираат. Нивната главна акција е да го намалат порастот на гликозата во плазмата после јадење.
6. DPP-4 инхибитори – Инкретини се хормони кои се лачат во тенкото црево, таков е хормонот GLP-1 (Глукагон лајк пептид 1). Овие хормони имаат одредена улога во стимулација на ендогена инсулинска секреција, но само кога орално се внесува храна која содржи шеќери, односно оваа секреција е глукознозависна. Но, нивното дејство е многу кратко бидејќи брзо по само неколку минути биваат разградени од ензимот дипептидилпептаза. DPP-4 инхибиторите имаат за задача да ја инхибираат улогата на ензимот дипептидилпептаза и да овозможат подолготрајно дејство на ендогениот GLP-1 хормон.
7. SGLT2 инхибитори – SGLT2 протеините се присутни во проксималните тубули на бубрезите и овие транспортери се одговорни за околу 90% од реапсорпцијата на гликозата. Со нивна инхибиција се овозможува наместо да се реапсорбира гликозата, да се фасилитира нејзината екскреција преку урината, односно да се предизвика гликозурија и на таков начин вишокот на гликоза да се исфрли. Оваа група на лекови не само што покажа кардиоваскуларна безбедност туку покажа и бенефит во редукција на кардиоваскуларни настани.

Целокупната орална терапија треба да се дава со внимание во однос на реналната и хепаталната функција. Во случај на нивно засегање, треба да се корегира/намали дозата на оралната антидијабетична терапија или дури и да се исклучи доколку се работи за акутна бубрежна или хепатална слабост.

Комбинирање на орални антидијабетични лекови

Табела 1- адаптирано од референца бр. 5

Референци:

1. Report of the Expert Committee on the Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus

The Expert Committee on the Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus.Diabetes Care. 2000;23(1s), достапно на: https://www.medscape.com/viewarticle/412642_2?form=fpf, последно пристапено на: 22.01.2024

2. Davies, M.J., Aroda, V.R., Collins, B.S. et al.Management of hyperglycaemia in type 2 diabetes, 2022. A consensus report by the American Diabetes Association (ADA) and the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Diabetologia65, 1925–1966 (2022). Достапно на: https://doi.org/10.1007/s00125-022-05787-2, последно пристапено на 01.11.2023
3. Ganesan K, Rana MBM, Sultan S. Oral Hypoglycemic Medications. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov /books/NBK482386/ Последно пристапено на 01.11.2023.