Колоректалниот карцином – тивка болест што може да се спречи
Месец Март од 2000 година во светот е прогласен за месец за подигнување на свесноста за постоење на колоректалниот карцином.
Колоректалниот карцином е едно од најчестите малигни заболувања во современиот свет. Во светот преставува трет најчест карцином , но истовремено преставува најчест карцином кој се јавува кај луѓето под 50 години. Во Македонија бројот на новодијагностицирани се зголемува секоја година, со тенденција за почеста појава кај помладата популација. Од оваа болест во нашата земја годишно умираат околу 500 лица . Тој е на второ место како причина за смрт од малигни болести кај двата пола. Најголем дел од новорегистрираните заболени се дијагностицираат во напредната метастаска фаза од болеста. Поради ова е многу важно да се подигне свесноста за постоење на овој карцином и важноста на превентивните прегледи. Иако статистиката покажува висока зачестеност, постои и добра вест: ова е еден од ретките карциноми кој во голем број случаи може да се открие навреме, па дури и да се спречи.
Под колоректален карцином се подразбира карцином кој потекнува од дебелото црево. И покрај различните причини за појава на овој карцином , се смета дека основата за појава на овој карцином претставуваат полипите.
Она што ја прави оваа болест особено подмолна е фактот дека често се развива без јасни симптоми. Токму затоа редовните превентивни прегледи играат клучна улога во раното откривање и успешното лекување.
Фактори кој влијаат на развој на колоректален карцином
Фактори кој имаат улога во појавата на колоректалниот карцином се:
- Начинот на исхрана – се смета дека овој карцином е болест на луѓето кој живеат во урбаните средини. Причината за тоа е конзумирањето на црвено месо. Тоа доведува во прекумерно зголемување на бројот на анаеробни бактерии кој потоа влијаат шансите да се појави колоректален карцином. Втора причина за зголемена појава на овој карцином на лицата кои живеат урбани средини е намаленото внесување на растителни влакна во исхраната.
- Наследни фактори и полипози- се смета дека 25 посто од заболените имаат поблизок предок кој бил заболен од овој карцином. Зголемена шанса да добијат карцином имаат и лицата кај кои се дијагностицирани наследните полипози и тоа: Фамилијарна полипоза на колон ( заболување каде се нотирани поголем број на аденоматозни полипи долж колонот), Гарднеров синдром ( аденоми долж тенкото и дебелото црево придружени со фиброми, липоми и остеоми), Peutz-Jegher синдром( бројни полипи долж желудникот , тенкото и дебелот црево придружени со пигментации на кожата како и карцином на овариум,дојка и панкреас).
- Воспалителни болести на цревата- во кој спаѓаат Улцерозен колит и Кронова болест
- Полипи
И покрај сите причини кој влијаат врз појавата на овој карцином се смета дека колоректалниот карцином настанува врз основа на полип.
Од мал полип до сериозна болест
Колоректалниот карцином најчесто започнува како мала бенигна промена на слузницата на дебелото црево, позната како полип. Полипите се израстоци на лигавицата на цревото кои обично не предизвикуваат симптоми. Иако многу од нив се безопасни, одредени типови – особено аденоматозните полипи – со тек на време можат да се трансформираат во малиген тумор.
За да премине еден полип во карцином потребно е околу 5- 10 години. Развојот на полипот не дава никакви симптоми. Токму затоа медицината денес располага со можност да го прекине овој пат уште во раната фаза, со откривање и отстранување на полипите пред да се развие карцином. Скринингот е развиен со цел да се дијагностицираат и отстранат полипите навреме.
Кога се појавуваат симптоми?
Во раните фази колоректалниот карцином често не предизвикува никакви тегоби. Кога симптомите ќе се појават, тие можат да бидат различни и неспецифични.
Најчести се:
- присуство на крв во столицата
- промени во навиките на празнење на цревата
- запек или пролив кој трае подолго време
- чувство на непотполно празнење на цревата
- болка или непријатност во абдоменот
- необјаснива слабост или анемија
- губење на телесна тежина
Важно е да се нагласи дека појавата на крв во столица не значи присуство на колоректален карцином. Присуството на крв може да биде симптом на хемороиди , фисури , воспалителна болест на цревото, аномалии на крвните садови. Но појавата на крв во столицата бара пациентот да се јави на лекарска консултација.
Кој има поголем ризик?
Одредени фактори го зголемуваат ризикот за развој на колоректален карцином. Најзначајни се:
- возраст над педесет години
- семејна историја на колоректален карцином
- присуство на полипи во дебелото црево
- воспалителни заболувања на дебелото црево
- исхрана богата со црвено и преработено месо
- дебелина и физичка неактивност
- пушење и прекумерна консумација на алкохол
Здравиот начин на живот може значително да го намали ризикот, особено кога станува збор за исхраната и физичката активност.
Скринингот спасува животи
Еден од најважните чекори во борбата против оваа болест е скринингот. Скринингот претставува превентивно испитување со цел да се откријат промени кај лица кои немаат симптоми, со цел рано откривање на болеста и пораст на стапката на хируршко излекување. Она што ја прави оваа болест особено подмолна е фактот дека често се развива без јасни симптоми. Токму затоа редовните превентивни прегледи играат клучна улога во раното откривање и успешното лекување.
Методи кои се користат при скрининг
- Fecal Occult Blood Test ( FOB test)
– тест за окултно крварење во столицата, кој открива мали количини крв што не се видливи со голо око. Се прави после наполнета 45 година и се повторува на секој 1- 3 години. Доколку е позитивен тогаш лицето треба се упати на колоноскопија
2.Fecal Immunochemical Test(FIT)
- Тест кој открива човечки хемоглобин во столица. Посензитивен ена крварење од FOB
- Колоноскопија-златен стандард
- Преставува инструмент со кој може да се види внатрешноста на цревото. Се препорачува да се почне со колоноскопија после навршена 50 година од животот. Таа се повторува на секој десет години. Доколку се открие полип, тој може веднаш да се отстрани, со што практично се отстранува можноста за развој на карцином.
Слика на колоректален карцином добиена при колоноскопија
4.Виртуелна колоноскопија
– колоноскопија која се одвива со помош на КТ апарат. Доколку се најде промена во ѕидот на цревото пациентот се упатува на колоноскопија. Се прави на пет години
- Ригидна сигмоидоскопија
– се испитува само крајниот дел од дебелото црево
- DNA stool Test
– се користи фецес. Ги открива ДНК мутации на туморски клетки, абнормална метилација на гени и окултно крвавење.
Превенцијата започнува со секојдневните навики
Освен редовните медицински прегледи, важна улога има и начинот на живот. Стручните препораки укажуваат дека ризикот од колоректален карцином може да се намали со:
- зголемен внес на овошје, зеленчук и растителни влакна
- редовна физичка активност
- одржување на здрава телесна тежина
- ограничување на црвено и преработено месо
- избегнување на пушење
- умерена консумација на алкохол
Овие едноставни промени во секојдневниот живот можат да имаат значително позитивно влијание врз здравјето.
Фази на развој на колоректален карцином
Моќта на раното откривање
Кога колоректалниот карцином се открива во рана фаза, шансите за успешно лекување се многу високи. Колку порано се открие карциномот толку се подобри шансите за негово лекување. Благодарение на современата медицина, многу пациенти денес се дијагностицираат и лекуваат навреме. Развојот на хируршките техники , нови лекови во класата на цитостатици , како и развојот на зрачната терапија овозможуваат успешно лекување и добар квалитет на животот после лекувањето на колоректалниот карцином
Токму затоа информираноста на населението е од огромно значење. Редовниот превентивен преглед не е само медицинска препорака – тој претставува инвестиција во сопственото здравје и живот.
Зошто превенцијата е важна?
Колоректалниот карцином често се развива тивко, но неговото рано откривање може да направи огромна разлика. Со комбинација од здрави животни навики и навремени превентивни прегледи, можно е не само рано да се открие болеста, туку во многу случаи и целосно да се спречи.
Понекогаш токму еден преглед направен навреме може да спаси живот.
Д-р Владимир Михајловски
Специјалист по абдоминална хирургија